Tuyết Vân Page

Người Việt với Tôi

Ở tuổi mà ai cũng đang giảm lại việc ăn uống, ăn để mà sống chứ không phải sống để mà ăn thì tôi lại thấy hơi tiếc từ bao năm nay mình đã không biết nấu ăn rành rẽ như các cô bạn khác. Nữ công gia chánh không phải là món tôi thích thú từ khi còn nhỏ. Đa số bé gái nào lớn lên cũng có đôi que đan hay một cái bàn căng để thêu. Tôi thì không. Đa số bé gái nào cũng chơi trò buôn bán, nấu nướng khi còn nhỏ, tôi thì không. Học nấu ăn là môn học nằm chót nhất trong các lớp tôi muốn học.

Khi ở Việt Nam nhà tôi có một chị giúp việc. Chị bị câm và má tôi đặt tên cho chị là Cam. Chị Cam là người quán xuyến lo công việc nội trợ trong nhà thời gian tôi lớn lên. Sau khi chị về quê, má tôi trở thành bếp chánh, sai biểu tôi công việc nấu nướng lặt vặt. Nếu là một người thích nấu ăn tôi đã học rất nhiều từ những năm này. Nhưng vốn dĩ không, nên biết đó rồi quên đó như nước chảy lá môn. Nhớ có lần mà tôi sai lên chợ mua rau muống, tôi đem về bó rau lang. Giửa rau muống và rau lang tôi không làm sao phân biệt được.

Bạn bè tôi cứ hỏi vậy trong những năm không ở với cha mẹ ai lo cho việc ăn uống hằng ngày. Tôi cũng khá may mắn chuyện kiếm cho mình có bữa ăn. Nếu đi học gần nhà thì có cơm nhà, bằng đi học xa lại có cơm nội trú. Một năm ở Huế, một năm ở Qui Nhơn, và hai năm ở Quảng Ngãi tôi đều có cơm nội trú. Qua tới Mỹ, nấu nướng qua loa và ăn fast food ngoài đường. Cái thời gian còn trẻ này cơ thể cần biết bao nhiêu là dinh dưỡng vậy mà chỉ ăn để mà sống thôi. Nhiều khi nghĩ lại cũng thấy xót xa nhưng đó là do mình đã không giỏi giang công việc bếp núc. Trách ai giờ?

Thập niên 90 Cali hay nói đúng hơn là quận Cam đã có nhiều nơi nhận nấu cơm tháng. Gia đình nào cũng chồng làm vợ làm, nếu không có sự giúp đỡ của hai bên cha mẹ thì đành phải ăn cơm tháng thôi. Sau hai ba lần thay chỗ, cuối cùng tôi cũng có được một nơi nấu cơm tháng khá tươm tất bởi giá cả không mắc làm mà đồ ăn rất vừa miệng. Mỗi phần cơm có ba món. Lúc nào cũng có món canh. Chủ tiệm cũng để cho mình lựa hai món. Tôi không lựa canh vì thấy nó béo quá. Người đưa cơm thường là các em học sinh đại học hay các bác đã lớn tuổi đi làm kiếm thêm chút đỉnh.  Cứ khoảng chừng bốn tới năm giờ chiều cổng nhà tôi có bị ni lông trắng treo lơ lửng. Có gia đình cũng không đặt cơm tháng và chỉ dùng cơm chỉ thôi. Cơm chỉ nghĩa là ra ngoài tiệm bánh mì nướng có bán các thức ăn rồi thích món nào thì cứ chỉ mà mua đem về. Mỗi cách có cái thuận tiện riêng của chúng.

Có một lần ông Martin Yan trong chương trình Yan Can Cook mở dạy một lớp nấu ăn ở trường Golden West college thì tôi ghi tên học liền. Ông dạy món xào thịt bò, chi phí chỉ 50 đồng và học sinh được mang thức ăn về nhà. Khi tới lớp nhìn thấy ông xắt thịt xắt rau giật mình luôn. Dĩ nhiên là tôi đâu có theo kịp được.  Ông tận tình tới giúp giùm. Chiều hôm đó gia đình có bữa cơm với món xào thật ngon. Cho tới bây giờ tôi vẫn chưa thực hiện lại món xào nầy. Mà cũng không sao, ở cái tuổi và ở cái thời đại người ta kiêng cữ thịt đỏ, không biết xào thịt bò đôi khi là một lợi thế.

Khi gửi con vào nhà trẻ tôi thường lựa những nhà trẻ có bao ăn sáng và ăn trưa. Tuy có mắc hơn thật đó và lái xe còn có thể xa hơn nữa nhưng ngược lại rất thuận tiện. Khi hai con vào tiểu học rồi đến trung học mùa hè là mùa tôi khổ sở nhất. Bởi lẽ trong niên học, trường có bán thức ăn sáng và trưa; mùa hè, chúng ở nhà, việc ăn uống phải do tôi lo liệu. Khi cô xếp trẻ của tôi than van về việc lo ăn uống cho cậu con trai của cô trong mùa hè tôi cười ngất. Tôi báo trước cho cô rằng chờ khi cháu ở tuổi phát lớn lúc đó mới hiểu được câu người xưa có nói, “ăn rào rào như tằm ăn dâu”.

Hai năm nay biết được Người Việt Online trang Phụ Nữ là trang tôi thường chú ý. Trang này thường có những hướng dẫn về việc nấu nướng. Phụ Nữ mà. Tôi học được hai món rất đắc ý, dể làm, ai ăn cũng không chê. Đó là món canh bầu nấu với tôm và món meatball. Nhớ trong ca dao ca câu:

Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.

Món canh tôi làm cũng ngon như vậy đó. Còn món meatball tôi dùng để nấu với bún riêu. Ai ăn cũng khen nó mềm và mùi vị thấm tháp.

Cô em họ của chồng tôi vừa mới qua một cơn bạo bịnh. Nhà thờ cô khuyên cô nên có những việc làm mang lại niềm vui cho những người khác. Khi người khác vui thì tự nhiên mình cũng sẽ thấy vui. Và niềm vui nó có thể mang lại sức khỏe cho mình. Cô kể, cứ một hay hai tuần cô lái xe đi thăm người bà con hay bạn bè. Mỗi lần đi thăm cô đều mang theo một món quà nho nhỏ nhưng ai cũng thích. Cô làm bánh hỏi. Bây giờ bánh hỏi được đóng khô như bún hoặc miến. Một bao bánh chỉ có một đồng, không tốn của, chỉ tốn thời gian. Mà ở cái tuổi về hưu thời gian ai cũng có. Cô nói, người mình ai cũng thích bánh hỏi. Không cần phải cao sang ăn với thịt thà gì. Chỉ cần một hủ nước mắm pha ngon, một chút dầu và chút hẹ hay hành lá là đã có một bữa ăn đáo để. Miếng trầu là đầu câu chuyện. Cô cũng nói, không biết sao cứ mỗi lần đi như vậy, cô lại không thấy mệt tí nào.

Mấy tháng nay anh con trai đầu về ở chung với chúng tôi việc nấu nướng lại thêm phần bận rộn hơn. Nhưng tôi không để nó là gánh nặng làm mất vui cho bữa ăn trong gia đình. Tôi thường nói với cháu phụ giúp giùm và chỉ bảo cháu làm những món đơn giản. Dĩ nhiên hai cái món đơn giản nhất là luộc trứng và chiên trứng. Cái chiên trứng còn có nhiều hình thức khác, trứng ốp la, trứng kho, trứng trộn (scramble eggs). Tôi cứ thường nói, con ráng học cho biết để sau ra ở riêng còn có thể tự lo cho mình. Đặc biệt, khi con có gia đình con có thể giúp giùm vợ con nữa. Làm con cái, ai cũng ham ra ở riêng. Cậu thấy có lý nên cũng chăm chỉ phụ giúp với nhau. Cái dễ thương của những lớp trẻ bây giờ họ không nghĩ việc nấu nướng là việc riêng của đàn bà.

Tôi nhớ tới khay bánh hỏi cô em họ cho tuần trước. Cô kèm thêm nước mắm ớt tỏi. Nó đơn giản nhưng ngon làm sao.  Rẻ và cũng không khó làm. Có lẽ đi chợ cuối tuần sẽ phải mua bánh hỏi khô về tập làm với con. Teamwork lúc nào cũng làm công việc nhẹ nhàng hơn. Cái ngon đôi khi nó không nằm trong cao lương mỹ vị mà từ tấm lòng đi ra. Có thể tôi đã không giỏi bếp núc ở tuổi ba mươi, bốn mươi nhưng ở cái tuổi mà ăn uống chỉ là  ăn  để mà sống thì vẫn cứ phải học nấu ăn thôi.

Nấu nướng, cũng như nghĩa vụ công dân, nó là việc chung nào phải của riêng ai.

Năm 1974 đậu xong tú tài tôi ra Huế học. Đó là một lựa chọn tự nhiên vì gia đình tôi có gốc gác bà con ở Huế, chi phí học ở đó nhẹ nhàng hơn ở Sài Gòn, và chị tôi cũng đang học năm cuối ở đây nữa.

Tháng Ba năm 1975, Huế  bắt đầu đi tản. Từng đoàn người từ Quảng Trị vào Huế, rồi từng đoàn người từ Huế đi vào Đà Nẵng.  Trong cái nắng gay gắt của miền Trung, chiếc xe tôi nằm ì ạch trên đèo Hải Vân.

Hơn hai tháng sau đó tôi có trở ra Huế một lần nữa thăm gia đình chú thím. Rồi Huế trở thành quá khứ.

Tôi cứ thường ví bạn bè xưa như những vì sao. Nhận ra được thì mình có thể kết nối lại và có được một cái gì đó cụ thể hơn như những chòm sao có cái tên riêng của chúng. Còn không thì chúng nằm lẽ loi trên nền trời. Nhìn thấy đó nhưng không làm sao với tới.

Tôi vẫn còn có những vì sao như thế. Chị Bông ở Tam Kỳ, Vũ đình Quảng ở Quảng Ngải, Truật, Tố, Nguyễn thị Phượng và một vài bạn bè khác tôi không nhớ tên khi học một năm ở Cao Đẳng Sư Phạm Qui Nhơn. Hà và anh ở Huế.

Tôi quen Hà một cách tình cờ khi hai đứa ngồi học gần bên. Tính tình Hà vui vẻ giống tôi nên bắt chuyện với nhau rất nhanh. Một lần hai đứa vào thư viện tìm sách lại cùng một cuốn sách anh đang kiếm. Vậy là chúng tôi đã trở thành một bộ ba thân nhau từ đó.

Nhà văn Duyên Anh có viết, có hai thứ chúng ta không thể nào dấu được, đó là khói và tình yêu. Tôi biết anh có cảm tình với tôi, qua cách nói chuyện và nhất là qua cái nhìn. Riêng tôi vẫn giữ tình cảm trong giới hạn tình bạn hoặc là một tình cảm bạn bè đặc biệt hơn một chút.

Hà thì đi xe đạp tới trường. Tôi đi bộ. Còn anh đi chiếc motocycle. Mỗi lần đi thư viện anh lái xe chầm chậm theo chiếc xe đạp của Hà có tôi ngồi phía sau.

Tình bạn chỉ vài tháng ngắn ngủi rồi mọi sự đều thay đổi khốc liệt. Tháng Năm của năm 1975 tôi trở ra Huế thăm chú thím tình cờ gặp lại Hà khi đang đi chợ Đông Ba. Hà nói gia đình phải về quê ngoại sống. Cái lo âu hối hả của tình thế lúc đó nó lớn hơn cái mừng của hai người bạn gặp nhau. Nhưng dù vậy, Hà có nói cho tôi biết, nhiều bạn bè tưởng tôi bị đắm tàu trong đêm ra khỏi Đà Nẵng. Anh nghe và buồn ứa nước mắt.

Năm nay tôi đã có liên lạc lại với nhiều bạn bè xưa. Trong cái vui tìm lại được bạn cũ thì lại có những giây phút nao nao nghĩ đến những người bạn mà sợ rằng không bao giờ gặp được. Trong đó có Hà và anh. Ở cái tuổi thường hay nghĩ đến quá khứ, nhất là tuổi thanh xuân, thì Hà và anh là những người tôi vẫn thường nghĩ tới. Tôi không nhớ tên anh nhưng người thì nhớ rất rõ. Anh dáng người cao cao thường hay mặc chiếc áo sơ mi màu vàng úa. Tôi cũng không biết nguyên tên họ của Hà. Chỉ biết Hà đạp xe đạp đi học từ một vùng phụ cận Huế. Đó là Huế còn lại của tôi.

Đã hơn 40 năm trôi qua cuộc đời của hai người đó như thế nào. Anh có phải đi kinh tế mới như một vài người bạn khác của tôi? Anh có gia đình riêng và ở tuổi này đã có cháu hay chết trẻ bất ngờ? Còn Hà nữa. Tôi mong sao cuộc sống của cô bình yên, có gia đình, chăm non cho chồng con. Tôi còn nhớ đôi mắt của Hà lúc nào cũng cười. Chắc số phận cô cũng êm ấm.

Đã từ lâu tôi không có ý định trở lại Huế. Hai chị em tôi cứ thường ước ao được đi chuyến xe từ trong Nam ra Bắc, rồi sẽ ghé lại những địa danh đã từng biết qua lịch sử hay sách vở khác. Tôi nói với chị tôi là nếu đi sẽ không ghé Huế. Cho tôi bây giờ tôi cũng nghĩ mình sẽ không ghé Huế. Tôi không hiểu vì sao mình lại có ý nghĩ như vậy nhưng bây giờ tôi đã nghĩ ra. Bởi vì Huế không phải là nơi chốn lạ. Nhưng để trở về không có Hà và anh Huế sẽ trở thành một chổ dừng chân để viếng thăm cho người du khách. Mà tôi đâu phải là du khách. Hà và anh đã cho tôi những ngày tháng rất dễ thương ở khuông viên của trường đại học Văn Khoa. Tôi muốn giữ lấy nó cho dù chỉ nhìn qua sau lớp bụi.

Nếu có ai hỏi tôi đã biết Huế chưa, thì vâng, tôi có ở đó gần một năm. Huế có cầu Gia Hội và những con đường mà ba tôi đã đi qua trong thời trai trẻ của ông. Ở Huế có Bao Vinh, căn nhà cổ đại gia đình Chú Thím đã từng sống.

Huế có sông Hương, núi Ngự, cầu Tràng Tiền, và nhiều địa danh mà trong văn thơ và nhạc vẫn nhắc tới.

Riêng tôi, Huế còn có những vì sao.

Khi nghe tôi đang viết về cảm tưởng của mình sau nửa năm dùng Facebook liên lạc với bạn bè cũ Thuỳ, bạn tôi, cười chọc:

– Thiên hạ dùng Facebook nát nước mà giờ này chị viết nửa năm trên Facebook!

– Đâu có sao. Cũ người ta, mới của mình.

– Mà sao lại nửa năm? Thường thì người ta viết một năm chứ?

– Nửa năm là đủ rồi. Thời đại kỹ thuật nhanh lắm. Cứ nửa năm lại có một cái mới ra đó sao. Chờ tới một năm thì con ‘nát nước’ nửa.

Thuỳ qua đây sớm ở cái tuổi nhỏ hơn tôi nhiều. Cô không còn một bạn bè nào trong nước. Với tôi, nửa năm qua hay nói đúng hơn ba tháng đầu với Facebook là một cuộc hành trình ngạc nhiên và thú vị.

Tháng mười hai năm ngoái, một người bạn khuyên tôi nên có Facebook để liên lạc với bạn bè thuận tiện hơn. Bắt đầu tư đó tôi nhận được nhiều tin tức hình ảnh qua lại từ những bạn bè cũ trực tiếp và gián tiếp của mình. Tôi xa bạn học cùng trường đã trên 40 năm. Người nhớ người quen nhưng qua Facebook tôi lần lượt nhận diện lại được từng người bạn của mình.

Thật ra lúc đầu cũng bỡ ngỡ lắm. Người nhớ thì đã đành nhưng người quên hoặc không biết thì cũng khó hỏi. Lòng tôi háo hức muốn biết từng người một. Cứ mỗi lần như vậy tôi lại phải hỏi qua anh bạn đồng lớp nhưng không cùng lớp ngày xưa. Biết tên anh từ những năm học lớp 7, lớp 8 và bây giờ qua Facebook với tấm hình profile của anh tôi mới nhận ra bao nhiêu năm nay mình đã biết nhầm người. Buồn cười vậy đó. Từ đó anh trở thành một người bạn thân và còn hơn thế nữa một người bạn thân đồng hương.

Tôi gặp lại chị bạn đã có thời chơi chung với nhau khá là thân. Chị nhắc lại những ngày hai chị em ngồi ở lan can lầu nhà chị làm thơ. Đó là cái thời tôi còn học ở bậc Tiểu Học và chị thì đang học ở lớp Sáu hay lớp Bảy. Tôi hoàn toàn quên về chuyện này hay nói đúng hơn câu chuyện nằm sâu trong lớp màn ký ức. Nửa đêm tôi thức dậy trăn trở nhớ đến chuyện ngày xưa, nhớ cái nóng những ngày hè ở quê nhà và những ngày mơ mộng non trẻ. Nghĩ đến hai chữ làm thơ chị nói, tôi bật cười. Phải nói là hai chị em rặn thơ mới đứng. Có những hôm chúng tôi bỏ cả tiếng đồng hồ để tìm chử nọ vần với chử kia. Có những hôm bài thơ không viết hết được cũng vì không kiếm ra được vần. Tội nghiệp vậy đó. Tội nghiệp cho những bài thơ bỏ dở của hai chị em. Nhưng chúng thật sự không mất đi đâu hết, chúng chỉ nằm trong lớp bụi kỷ niệm của thời gian thôi.

Có một lần, một anh bạn gửi tới cái tin nhắn với một sự ngạc nhiên khi nhận ra tôi và một cô bạn gái nữa là ai. Anh viết ra đầy đủ tên lẫn họ của hai đứa. Khi đọc những dòng chữ của anh, không biết sao tôi cứ tưởng tượng như anh nằm trên chiếc võng và bất ngồi dậy thảng thốt nhận ra bạn của mình. Năm học đó, chúng tôi bốn đứa chơi rất thân với nhau. Giờ học về đi chung và nói chuyện huyên thuyên đủ điều. Hai đứa con trai và hai con gái đi chung với nhau thì dĩ nhiên có nhiều chuyện vui để nói và trao đổi qua lại. Cảm ơn anh đã cho tôi nhớ lại cái khoảng thời gian đó.

Tháng mười hai là một tháng rộn ràng trong năm. Vừa xong lễ Giáng Sinh, Tết Tây, người ta bắt đầu chuẩn bị ăn Tết Ta. Bạn bè ăn Tết rất lớn. Lần đầu tiên tôi mới thấy một cây Mai chứ ngày trước chỉ biết có cành Mai mà thôi. Text qua cậu em của cô bạn mình hỏi có phải đó là cây Mai không thì cậu cho biết nhà vườn bây giờ chơi Mai lớn như thế. Nhà tôi ở khá xa khu phố Việt mình đây nên Tết thì cũng âm thầm thôi. Bạn bè mỗi ngày post lên những tấm hình mới. Có người lên hình bàn thờ trang trí ở nhà. Có người lên hình đi lễ chùa, đi thăm mộ, hay thăm bà con. Mỗi tấm hình đưa lên tôi bấm Like. Không Like làm sao được khi những tấm hình đó đã cho tôi biết lại được cái hương vị Tết ngày xưa của trong văn thơ mà tôi đã học. Tôi có cảm giác như mình được ăn Tết chung với gia đình bạn. Thật sự, tôi đã bấm Like với tất cả sự trân trọng và lòng biết ơn.

Có một cái post làm tôi rất cảm động từ anh bạn đưa lên tấm hình của mẹ mình vừa mới ở bệnh viện về. Anh viết, “sau trận đau phải nhập viện,nay mẹ tui được như dầy,mừng ghê”. Má tôi cũng vừa hồi phục qua cơn bệnh nặng lúc đó. Tôi hiểu được cái mừng của anh. Anh phải là một người con có hiếu. Và tôi đã bấm Like với hình của trái tim. Đó là cái trái tim đầu tiên tôi viết lên Facebook. Mong cho bà được khỏe mạnh sống lâu với con cháu.

Có nhiều tấm hình tôi bấm Like không phải từ bạn bè cũ đưa lên. Đó là những tấm hình cho tôi thấy cái đẹp trong cuộc sống và thăng hoa của con người. Hình của những bạn nữ tuổi chắc khoảng vừa ngoài năm mươi xinh xắn ngồi trò chuyện trong một tiệm cà phê. Nó cho tôi thấy được sự tự do của người phụ nữ mà trong thời gian tới lớn lên ở quê nhà chưa thấy được. Một tấm hình khác cũng của những người nữ trẻ (không biết sao đàn bà nhiều hơn đàn ông)  đi tắm biển trong chiếc quần ngắn và áo thun. Đơn giản vậy thôi. Năm người cười toe đưa tay cao giấu hiệu chữ V. Tôi nhìn thấy trong họ một sự tự nhiên, mạnh dạn mà chắc ngày xưa tôi không bao giờ dám làm. Tôi Like những tấm hình đó hết.

Bạn bè còn share những trang mạng khác đã đọc qua với nhiều đề tài khác nhau từ nấu an, phong cảnh, văn thơ, hay thời sự. Một trong những cái share mà tôi rất thích đó là bài thơ dài ‘Em Ơi Hà Nội Phố’ của nhà thơ Phan Vũ. Bài thơ này có phổ nhạc. Thường thì bản nhạc làm bài thơ dễ đi vào lòng người, trong trường hợp này phải đọc bài thơ mới biết hết cái đẹp của nó. Tôi share riêng vào Timeline của mình để khi nào thích thì lên đó đọc.

Từ ngày gặp lại bạn bè củ trên Facebook cái cảm tưởng ly hương não nùng của mấy mươi năm qua tan biến hết. Tôi nhìn thấy quê mình gần lắm như chỉ đứng từ bên này bờ ngó qua bên kia. Quê hương nằm ngay trong tầm mắt. Cái thị trấn của tôi đã thay đổi hoàn toàn. Những căn nhà lầu cao từng mọc lên. Quán cà phê, nhà hàng và cả con người nữa đã thay lên một lớp áo của đời sống mới, đẹp hơn. Tôi không nhận ra được ngoại trừ một vài tấm hình chụp còn lại từ mấy mươi năm trước. Vậy, mà tôi vẫn không thấy lạ. Người ta nói, quê hương là chùm khế ngọt. Quê hương của tôi, cái thị trấn nhỏ năm hai bên con quốc lộ số 1, không hề có chùm khế ngọt, rặng dừa xanh hay con sông nhỏ. Con sông Đập Đá những năm tháng tôi lớn lên khô cằn quanh năm. Quê hương của tôi chính là con người mà chỉ cần nghe cùng học chung ở mái trường xưa là đã thấy thân thiết rồi.

Mấy mươi năm nay tôi đưa gia đình đi thăm viếng nhiều nơi qua những thành phố và cảnh trí thiên nhiên khác nhau. Những ngày tháng sắp tới trong cái tuổi về hưu chắc chúng tôi sẽ có thêm những chuyến đi khác nhưng có một nơi tôi sẽ không đi mà chỉ có trở về. Nơi đó chính là quê hương, cái thị trấn nhỏ (chắc không còn nhỏ nữa), mái trường xưa và bạn bè thân thương cũ.