Mợ Bốn

Lotus 1

 

Mợ Bốn tôi đã qua đời. Bà ra đi êm đềm trong giấc ngủ ở cái tuổi 97.

Mợ Bốn tôi là con gái Bồng Sơn. Nước da trắng , cao ráo, và sang trọng. Mợ đã đi học hết bậc Tiểu Học.  So với nữ giới thời đó, đó là một học thức khá cao. Năm Mợ về làm dâu, Mợ mặc chiếc áo dài Le Mur, Má tôi nói hai bên phố Cảnh Hàng ai cũng trầm trồ khen.

Mợ Bốn tôi có bốn người con. Người con út, Mợ có mang khi cậu Bốn phải đi tập kết. Mợ cho người con gái lớn lúc đó 8 tuổi đi theo với cậu cho vui, đi 2 năm rồi về. Cái 2 năm đó trở thành 20 năm đằng đẵng. Mợ ở gần với bên chồng, một mình nuôi ba đứa con.

Trong thời đệ nhị Cộng Hoà, chúng tôi có nhận lá thư cậu viết gửi về, hỏi thăm đứa con cậu chưa biết mặt lúc ra đi là con gái hay con trai. Năm 1975, cậu và người con gái lớn từ Hà Nội về. Cậu vẫn không lấy vợ. Gia đình đoàn tụ cho đến năm 1978 lại một cuộc phân ly.

Đó là khoảng thời gian cao trào của vượt biên và bán chính thức. Gia đình người con gái út ra đi trên chiếc tàu lớn. Đêm đó có 3 chiếc tàu nhổ neo. Hai chiếc tới được bến. Riêng chiếc tàu của chị thì chẳng bao giờ nghe tin tức nữa. Đau thương lại đến với Mợ mà lần này có lẽ còn hơn cả lần của hai mươi mấy năm về trước. Mợ Bốn tôi có đôi mắt buồn. Không biết đó có phải là định mệnh đã an bài trước cho Mợ.

Năm tôi có đứa con đầu lòng, mỗi ngày cô nanny ra về lúc 6 giờ, chồng tôi thì về nhà lúc 6 giờ rưỡi. Tôi một mình coi con khoảng nửa tiếng đồng hồ mà cảm thấy khổ sở vô cùng. Khi ngồi ôm con tôi hay thường nghĩ đến mợ Bốn tôi, nghĩ đến cái khổ của Mợ một mình với ba đưa con nhỏ không có Cậu trong gia đình. Lòng tôi đầy thương cảm đến Mợ nói riêng và những người đàn bà khác trong hoàn cảnh chiến tranh nói chung.

Hình như trong lịch sử không có cuộc chiến tranh nào đã chia rẽ gia đình dài như cuộc chiến ý thức hệ của thế kỷ trước. Buồn làm sao.

Mợ Bốn tôi đã ra đi rồi. Chúng tôi không cho Má tôi hay. Năm ngoái khi Má tôi hãy còn khỏe chúng tôi có chở Má đi thăm Mợ. Trong cái trí mờ mịt của căn bệnh đôi mắt Mợ sáng lên khi thấy Má tôi vào. Mợ vẫn nhận ra Má tôi. Chị dâu em chồng gắn bó từ thời ở quê, xa quê, rồi xa nước. Không biết có phải vì linh cảm, Má tôi trong lòng cứ thấy buồn. Chị Bốn của Má tôi nay đã không còn nữa. Một đời tận tụy lo cho con Mợ ra đi trong vòng tay thương yêu của con Mợ.

Tôi mở Youtube nghe Khánh Ly hát Trịnh Công Sơn. Thường thì tôi không dám nghe cô hát những bản nhạc của Trịnh Công Sơn khi ở nhà có một mình. Tối hôm nay tôi muốn nghe từng lời hát da diết, muốn để cái buồn thấm lịm vào người bởi trong cuộc đời này đã có một Mợ Bốn trong đại gia đình của dòng họ bên Ngoại tôi.

Posted in Tuyet Van | Tagged | Leave a comment

Con Mực Thông Minh

Irobot

Thực ra nó không phải là con. Phải gọi nó là cái mới đứng. Đó là cái máy hút bụi tự động tôi mua nhân có khuyến mãi lớn vào ngày Amazon Prime. Cách đây cũng phải gần 20 năm tôi có mua một cái máy như vậy ở Costco. Dùng được vài ngày thì trả lại vì máy không được thông minh cho lắm.

Lúc đầu tôi cũng không tự tin về cái máy mới này nhưng vẫn quyết định mua vì nếu không được thì trả đồ trên Amazon cũng dễ dãi thôi. Sau vài ngày thử cho máy chạy mới biết rằng cái máy hút bụi tự động đã văn mình lắm rồi.

Gia đình tôi trước đây có nhờ đến dịch vụ về dọn dẹp nhà cửa cho mỗi hai tuần. Khi cô dịch vụ đổi về Arizona tôi cũng quyết định tự lo cho nhà cửa mình. Các con đã lớn và chuẩn bị dọn ra. Thời gian thong thả. Ngưng dịch vụ để tiết kiệm tiền chi tiêu cho việc khác cũng là điều hay. Nhưng rồi má tôi lại bắt đầu đau yếu. Không còn phải lo cho con thì giờ lại lo cho mẹ già. Nhà cửa bỏ bê, cứ nghĩ đến cái bếp dơ, cái nhà tắm không sạch sẽ là tôi muốn đau luôn. Đó là ngày tôi mua con Mực về nhà.

Mỗi ngày sau bữa cơm tối, chúng tôi cho con Mực làm việc mà tôi gọi là chạy rông. Nhà tôi khá rộng, nội thất đơn giản nên nó tha hồ chạy. Tôi để ý mỗi khi chạy đụng vào cái chân bàn nó sẽ xoay lại và chạy ở một góc độ xung quanh chân bàn lại. Nói một cách khác, nó ít khi phải bỏ trống khoảng nào. Điều này làm tôi hài lòng bởi tôi yên tâm nó làm việc đâu ra đó.

Lúc đầu chúng tôi gọi nó cái máy hút bụi. Để phân biệt với cái máy hút bụi cũ tôi lại gọi cái máy hút bụi tự động. Thấy dài dòng quá, tôi nghĩ nên đặt nó một cái tên. Hai đứa con trai tôi cứ ước ao được có con chó trong nhà nên tôi gọi nó là con Mực. Thoạt mới nghe, chồng tôi trố mắt hỏi:

– Sao con chó mà lại kêu tên con vật dưới biển?

Tôi cười ngất giải thích rằng ở miền Bắc người ta gọi con chó đen là con Mực, chứ không phải con mực, con tôm dưới biển. Với cái tên, con Mực bắt đầu có sự thân mật gần gũi với gia đình chúng tôi. Chẳng trách gì những công dụng thông minh ngày nay đều có cái tên riêng nhân cách hoá để làm nó gần gũi với con người hơn.

Con Mực của tôi rất chạy việc. Mỗi tối, tôi dọn dep những chiếc ghế vào một chỗ rồi bắt đầu đem nó ra làm việc. Nó có thể chui xuống dưới gầm giường và ngay cả gầm ghế sofa để hút. Cứ hút đầu này không được thì nó qua hút đầu kia. Chạy một hơi hết điện nó trở lại cái station của nó để charge điện. Nó beep lên mấy tiếng để mình biết là nó đang nghĩ ngơi đây. Dễ thương vậy đó. Nó không làm phiền ai hết. Một mình một thân lo làm việc cho chủ nhà. Mỗi khi nó bị kẹt không tiếp tục chạy được tụi tôi phải đi tìm nó bởi nó không ra tín hiểu gì hết.

    –  Con, đi kiếm con Mực đi con. Má nhớ hình như nó đang làm ở phòng game đó.

Tôi dần dà để ý thấy rằng chúng tôi không nói chữ hút bụi mà lại dùng chữ làm việc cho công việc của con Mực. Rõ ràng là nó được nâng cấp.

Tôi có nghe nói bên Nhật người ta dùng người máy thay cho y tá để kiểm tra bệnh nhân hoặc các cụ già vào đêm. Những người máy này đi tới từng phòng và xem bệnh nhân có nằm trên giường hoặc nhịp thở của họ có bình thường hay không. Các cụ đôi khi giơ tay chào và ngay cả mỉm cười với người máy nữa. Các cụ còn nói thấy người máy tới cảm giác được an tâm hơn.

Hình như con người đang sống chung dần với máy móc thì phải. Hôm qua tôi vào Macys thì khi lúc vừa ra khỏi tiệm tôi đã nhận được cái text hỏi thăm tôi có thích Macys không. Đi siêu thị mua đồ nhiều lúc cũng không cần cashier tính tiền cho mình nữa. Một hàng máy dài cho người mua rà đồ vào thì tính tiền được ngay. Bạn của tôi mới nói thấy con trai cứ cầm cái iPhone nói chuyện với máy, sợ quá, cô hối con trai lo kiếm vợ. Tôi giải thích cho cô, đó chỉ là cái app tên Siri để giúp mình tìm kiếm những tin tức thôi, cũng như đi đường dùng GPS vậy. Cô thở dài nhẹ nhõm, còn chêm vào, có máy móc bây giờ đỡ quá.

Con Mực đã làm việc cho tôi được ba tháng. Đều đặn và cần mẫn. Những tĩnh từ nầy dùng để khen cho một công nhân. Tôi không coi nó là một cái máy. Từ ngày có nó tôi cảm thấy nhẹ nhõm ra. Tiếng chạy của nó như là tiếng nói của một thành viên trong gia đình. Nghĩ một cách sâu xa hơn, đằng sau cái máy vô tri đó là cả một đôi ngũ thông mình làm việc cho nó. Họ cần cù ngày đêm, thí nghiệm đủ cách để đem nó ra cống hiến cho đời. Con Mực của tôi thật sự có trái tim và bộ óc.

Ngày xưa người ta nói, “Đằng Sau một người đàn ông thành công là một người đàn bà đảm đang”. Hôm nay tôi xin được nói, “Đằng sau mỗi cái máy, dù lớn hay nhỏ, là một khối óc thông minh”.

Tuyết Vân

Posted in Tuyet Van | Leave a comment

Nỗi Buồn Hoa Phượng

KT 2

Cựu học sinh Qui Nhơn, chị Khải Trung, chụp bên tấm tranh do cựu học sinh Nhàn Nguyễn vẽ 

“Nỗi Buồn Hoa Phượng” là tên bản nhạc của nhạc sĩ Thanh Sơn mà tôi đã nghe ca sĩ Thanh Tuyền hát những năm còn ở Trung Học. Tiếng hát của cô lảnh lót trong cái nóng cháy bỏng mùa hè ở Bình Định cộng thêm cơn gió Nam từ Hạ Lào đưa qua làm bản nhạc càng sắc lòng người hơn.

Mùa hè lớp 12 năm đó, tôi và cô bạn thân thề với nhau nếu hai đứa không cùng đậu thì cũng chẳng cần phải tìm gặp lại nhau nữa. Bây giờ nghĩ lại, không biết sao lại thề dại dột như thế. Tôi nghĩ có thể vì chúng tôi tin tưởng cả hai cũng sẽ đậu bởi vì cả hai đều là học sinh giỏi. Và đúng vậy, hai đứa tôi có tên trong bảng vàng.

Rồi mùa hè năm sau, nói theo từ ngữ của Nhã Ca, phượng đỏ thôi ngừng nỡ. Hình như không ai còn nói tới tiếng ve sầu và hoa Phượng nữa. Cuộc sống đã có những giai điệu quay cuồng khác. Tôi và bạn tôi, mặc dù hai đứa cùng đậu năm thi đó, nhưng không biết có phải vì lời thề, rồi cũng xa nhau luôn đến mấy mươi năm.

Tôi không nghe lại tiếng ve vang vang hay nhìn thấy màu đỏ thẳm của hoa Phượng nữa. Cũng như mùa hè năm nào, cuộc sống lại có những giai điệu quay cuồng mới. Nơi tôi ở thành phố trồng nhiều cây Jarcaranda nở hoa vào mùa hạ. Hoa có màu tím xanh rất đẹp. Chúng tôi gọi cây Phượng tím. Phượng tím đẹp, nhưng nó không phải là cây Phượng đỏ ngày xưa, và vì vậy, mùa Hè đã chẳng bao giờ đến.

Ba năm trước tôi bắt đầu thấy nhớ quê nhà và thời học sinh cắp sách đến trường. Nhớ quay quắt. Cái hình ảnh hoa Phuơng đỏ bắt đầu trở về trong những lần nhớ như vậy. Bản nhạc “Nỗi Buồn Hoa Phượng” lại thỉnh thoảng vang vang trong ký ức cái nóng bốc lửa của miền Trung. Khi có Facebook và bắt đầu liên lạc được với các bạn học cũ tôi vẫn hay thấy những cái posts viết về mùa hè, tiếng ve ca, và hoa Phượng đỏ. Lòng tôi có chút bùi ngùi khi đọc đến. Chúng tôi đã lớn hết rồi và cuộc sống khác biệt nhau. Nhiều người đã có cháu. Có người chết trẻ và có người vừa mới ra đi. Nhưng chúng tôi có chung một quá khứ và không có quá khứ nào dễ thương hơn là cùng lớn lên trong một sân trường.

Năm ngoái, Người Việt có bài viết nói về một gia đình ở Anaheim đã có trồng 3 cây Phượng hơn 30 năm nay. Cây cao và to lớn. Mỗi mùa hè, cây ra hoa đỏ thắm tô đẹp một khuông viên rộng. Người chủ nhà chia xẻ… Đọc cũng biết vậy thôi. Tôi cũng chưa có dịp đi qua. Nhưng hôm nay nghe người bạn ở San Diego bảo muốn tới đó chụp hình thì lòng tôi cảm thấy xúc động. Từ San Diego tới đây mất cũng phải 3 tiếng đồng hồ lái xe, cô phải yêu hoa Phượng đỏ nhiều lắm mới chịu bỏ công như vậy. Nhạc sĩ Thanh Sơn đã viết: “màu hoa phượng thắm như máu con tim”, tôi tin rằng hoa Phượng nằm ở trong tim cô đó.

Vừa rồi chúng tôi đi dự Liên Trường Qui Nhơn. Thầy cô và học sinh tóc bạc như nhau. Ban tổ chức tưởng niệm những thầy cô vừa qua đời trong năm và ban tổ chức cũng tưởng niệm những bạn học sinh vừa qua đời năm rồi. Những người còn lại tóc bạc như nhau, ngồi chia xẻ và ca hát về đời học sinh, mùa hè, tiếng ve ca, và hoa Phượng đó. Chỉ vậy thôi chứ có còn gì nữa đâu. Gặp nhau trong lớp học ngày xưa là hạnh ngộ và gặp nhau hôm nay là trân quí . “Kỷ niệm mình xin nhớ mãi”, vâng, bởi vì một lúc nào đó không xa lắm đâu, “người xưa biết đâu mà tìm”.

Tôi chỉ còn nhớ cây Phượng một cách loáng thoáng. Nhớ tàng cây cao, lá Phượng nhỏ, và dĩ nhiên là màu đỏ thắm “như máu con tim” người nhạc sĩ đã viết. Một năm nào đó tôi về chắc phải đi ra Huế vào mùa hè để nhìn cây Phượng. Tôi sẽ nhìn một cách kỹ càng hơn như nhìn một người thân. Tôi sẽ xăm xoi thân cây chắc có dấu vết của thời gian để lại. Tôi sẽ lấy tay chạm vào nó và tôi sẽ nghĩ tới những tình cảm của tuổi học trò, tình yêu non dại đã đi qua đây. Chắc cây Phượng cũng phải nhiều lần ngậm ngùi nhớ tới. “Người xưa biết đâu mà tìm”.

Tuyết Vân

Posted in Tuyet Van | 1 Comment

Những Tiếng Động

Tieng Dong

Ngồi trên chiếc ghế ở văn phòng nha sĩ nghe tiếng máy chà răng từ cô hygienist đang chăm chú làm việc cho mình mà tôi thấy ê ẩm. Không đau những tiếng rít của máy làm tôi cảm thấy đau thấu. Còn phải ngồi đến cả tiếng đồng hồ. Đầu óc miên man nghĩ ngợi, cố gắng nghĩ ngợi cái gì vui hơn để quên đi tiếng động ác cảm nầy. Thực sự nhìn lại có biết bao nhiêu là tiếng động đã đi qua một đời người. Tiếng động nào đã đến với bạn? Riêng tôi…

Nhớ lần đầu tiên đi mua nhà, agent dẫn chúng tôi đi coi căn nhà ở gần sát xa lộ 22. Năm đó thành phố chưa xây tường ngăn âm thanh nên tiếng xe cộ chạy vang vào trong sân nhà nghe rất rõ. Người chủ nhà nói với tôi ông ở đây đã hơn 20 năm nhưng tiếng động không làm ông bận tâm. Ống nghe nó có âm thanh như tiếng sóng biển. Tôi không có óc tưởng tượng phong phú như vậy nên tiếp tục đi tìm căn nhà khác nhưng mừng là ông đã nghe bằng một âm thanh khác đẹp hơn.

Ai ở Cali cũng biết đây là tiểu bang động đất và mọi người luôn lo sợ chờ đợi ‘the big one’, một trận động đất lớn sẽ xảy ra. Năm 94 trong giấc ngủ ngon của buổi sáng còn sớm, mọi người bật thức dậy với tiếng động khủng khiếp rung chuyển rầm rộ nghe như tiếng xe tăng đang chạy gần đây. Vừa ngồi dậy tôi đã cảm thấy lảo đảo. Động đất, động đất, ba tôi là lên. Lớn lên trong hoàn cảnh đất nước chiến tranh cũng đã nghe thấy bom đạn, vượt qua cái đại dương to lớn mà không thấy đâu là bờ bến, và giờ đến trận động đất thì tiếng động của động đất thấy ghê gớm nhiều lắm. Nó làm mình hoảng sợ không kiềm chế được. Bạn tôi sau này nói, tại cứ sợ chết quá thành sợ chứ có gì đâu. Xin nhắc là mãi sau này bạn tôi mới nói câu đó.

Tôi vẫn còn nhớ lần đầu tiên khi nghe tiếng đập trái tim của con khi cháu vừa được vài tháng trong bụng mẹ. Chiếc máy trợ thính làm tiếng động to gấp bội và nghe như tiếng thình thình chứ không có âm hưởng nhẹ nhàng văn thơ như mình nghĩ đến trái tim. Dẫu vậy, vẫn có một cái gì đó rất thiêng liêng huyền bí. Một ngôn ngữ. Sau này lớn lên ở tuổi hay cãi cọ mỗi khi cháu cằn nhằn trả treo thì tôi lại nhớ tới cái tiếng đập thình thình đó. Nó đã ồn ào từ cái năm tháng đó rồi chứ đâu phải đợi tới bây giờ đâu.

Có lẽ một trong những tiếng động thiêng liêng nhất đó là tiếng khóc trẻ thơ khi vừa mới ra đời. Người mẹ nào cũng phải thật vui và nhẹ nhõm khi nghe tiếng con mình, khóc càng lớn lại càng tốt. Cái 9 tháng 10 ngày mệt mề, đợi mong đó trở thành một niềm hân hoan từ một tiếng khóc trẻ. Mấy năm sau nay tới ngày sinh nhật tôi vẫn cứ thường nghĩ tới những giây phút đó với Má tôi, tưởng tượng được cái vui và nhẹ nhõm của bà, trong lòng thấy thương mẹ mình lắm.

Có những tiếng động không gây ra bởi tiếng động vì sự yên lặng còn khủng khiếp hơn cả chính tiếng động nữa. Năm chúng tôi vượt biên, chiếc thuyền chông chênh trên biển cả, tiếng tàu máy chạy ù ù đều đặn mỗi ngày giữa một không gian to lớn. Thình lình, đến ngày thứ năm, máy bị tắt. Tất cả mọi người dừng lại, bất động cùng nhìn về hướng phía người tài công. Gió vẫn thổi, sóng vẫn đập nhưng hình như không ai còn nghe thấy gì hết ngoại trừ một sự yên lặng chết đang bao trùm chiếc thuyền nhỏ. Khi thấy người ta bắt đầu nhốn nháo anh tài công hét to yêu cầu giữ trật tự. Một tiếng đồng hồ sau máy bắt đầu hoạt động trở lại giữa tiếng reo mừng của mọi người. Tiếng reo đó chìm trong sóng và gió nhưng mang lại cho mọi người một năng lực mới. Thuyền của chúng tôi đến bờ vào ngày thứ sáu

Nhớ có một buổi sáng sớm mùa đông tôi còn đang ở miền Bác Mỹ chợt thức giấc bởi nghe một tiếng động từ xa đưa tới. Nghe như tiếng đò máy trên sông Hương. Năm đó, hai chị em tôi mướn căn phòng bên nầy sông để tôi đi học dễ dàng hơn. Rồi chị em tôi xa thành phố đó vội vàng và từ từ quên lãng. Buổi sáng hôm đó trong một không gian xa lạ tôi lại nghe tiếng đò máy quen thuộc ngày xưa. Tôi cũng lấy làm lạ nhưng mừng, mừng vì đã được gợi nhớ lại một điều mà rất có thể không bao giờ nhớ được. Tôi sẽ không bao giờ quên Huế.

Rồi còn tiếng động nào nữa? Nhiều lắm. Tiếng trái tim đập nhanh của đôi tình nhân trẻ. Tiếng cãi vã của vợ chồng. Tiếng thở dài trong đêm. Có những tiếng động âm thầm nhưng chết lòng người. Có những tiếng động rất mỏng manh như tiếng cánh bướm đập vào nhau khi vừa mới thoát ra khỏi lớp kén ướt. Có những tiếng động dậy lòng qua social media như tiếng kêu gọi của những người trẻ trong cuộc cách mạng Arab Spring năm nào. Và có những tiếng động mà chỉ nghe qua bằng ngòi bút.

Thơ của tôi không phải là thơ
Mà là tiếng cuộc đời nức nở  (Nguyễn Chí Thiện)

Ở cái tuổi mà hôm nọ bạn tôi đùa gọi tôi là hoa xế chiều thì tôi nhận ra rằng mỗi tiếng động đều cho mình một ý nghĩa và bài học riêng. Còn hơn thế nữa, âm vang của tiếng động trầm hơn, không mãnh liệt như mình đã nghe bao nhiêu năm trước kia. Người ta nói, gừng càng già càng cay, người càng già càng chai chăng???

Xong rồi, cô hygienist nhìn tôi nói, lần này trông bà có vẻ thoải mái khi để tôi làm việc cho bà lắm đó. Tôi giải thích cho cô, tôi cũng sợ tiếng máy của có lắm chớ nhưng tôi tập trung tinh thần suy nghĩ tới chuyện khác.

Cô hygienist nhìn tôi tỏ vẻ thán phục. Hay lắm đó bà, tôi nhớ một triết gia nào đó đã nói, mình có lẽ không thay đổi được những gì xung quanh nhưng mình có thể thay đổi được mình. Bà hay thật đó.

Posted in Tuyet Van | 2 Comments

Ba Tôi

Ba Toi Pics

Năm mười tám tuổi ba tôi theo hai người anh lớn rời quê trên một chiếc thương thuyền nhỏ cùng với các thanh niên khác cùng trạc lứa tuổi. Năm đó quân đội Nhật tiến mạnh, tới đâu cũng nghe có chết chóc. Những người dân quê hoảng sợ bảo nhau đưa thanh niên trong gia đình đi trốn. Cứ đi về phương Nam, họ bảo. Nơi đó quân đội Nhật chưa tới và có thể sẽ không tới. Ông bà Nội tôi đưa tiễn ba người con trai ra bến phà. Cô em gái, cô tôi, vẫy tay chào các anh, trong lòng cũng háo hức đi nhưng  bà Nội tôi đã giữ cô lại.

Ba tôi định cư ở Huế với những người cùng họ tộc. Ông giúp việc trong nhà để có chổ ăn chổ ở. Rồi ông ra riêng tự lập làm nhiều công việc khác nhau kiếm kế sinh nhai. Có một năm, ông Nội tôi gửi thư báo tin cô tôi lấy chồng, nói các anh có về dự đám cưới của em. Năm đó, ba tôi bệnh nặng vì lý do gì tôi không còn nhớ, một cánh tay ông bị bại liệt phải nằm nhà thương một thời gian. Vừa tiền bạc không có vừa bệnh hoạn, ba tôi quyết định không về. Ba tôi nói, ông không muốn về trong một hoàn cảnh như vậy. Ba tôi đã không dự được đám cưới em gái mình. Một ít lâu sau, năm 1949, hoàn cảnh chiến tranh lại càng khốc liệt hơn. Ông đã không về được để thọ tang ông Nội tôi.

Ba tôi sống ở Huế khá lâu. Bệnh ông đã bớt hẵn. Ông kể mỗi chiều ông thường lên cầu Trường Tiền nghe nhạc công người Pháp biểu diễn ở Toà Khâm Sứ bên bờ sông Hương. Ông vẫn đi làm công, từ làm bánh, làm nhang đến chạy hàng cho những thương hiệu. Một năm, một chủ tiệm sai ông vào Phan Rang mua hột dưa để chuẩn bị bán Tết. Ông đem về mấy bao bố hột dưa sống. Chủ tiệm nhìn thấy tái mặt bởi họ muốn mua hột dưa chín rồi đem ra bán lại cho các tiệm khác. Họ đâu có biết cách gì để biến chế hạt dưa. Chủ tiệm bắt ba tôi phải lấy số hàng nầy. Mỗi tối, ba tôi đi làm về nhà rồi bắt đầu ngồi rang hột dưa xong trộn chút phẩm đó vào. Và vậy là hột dưa được sẵn sàng chờ bán. Cùng một lúc chiến tranh lan rộng. Đường đi vào Phan Rang bị bom không thông thương được. Tết năm đó cả thành phố Huế và Đà Nẵng hột dưa bị khan hiếm. Ba tôi trúng hàng lớn và kiếm được khá lời. Mỗi lần kể lại câu chuyện này, ngay cả khi đến mấy mươi năm sau, ba tôi vẫn cười lớn sảng khoái nghĩ tới cái rủi mà lại thành cái may.

Vài năm sau số thanh niên rời làng quê cùng khoảng với ba tôi bắt đầu đi thêm vào miền Nam. Có người đi tới tận Sài Gòn. Hai bác tôi, người tới Phan Thiết, người ở Tuy Hòa. Khi vào Bình Đình ba tôi quen được những người cùng họ tộc. Ông quyết định ở lại đây và nhận làm bà con bên nội của mình. Ba tôi lập gia đình và bắt đầu cuộc sống định cư như nhiều gia đình khác. Chúng tôi lớn lên có nhiều cô chú xung quanh.

Ba tôi rất giỏi toán mặc dù ông chỉ được đi học tới lớp năm. Năm tôi thi vào lớp Sáu và phải luyện thi với hai cuốn sách 600 Bài Toán Mẫu và 144 Bài Toán Đố một tay ông đã giải những bài toán đó cho tôi. Ông cũng rất giỏi về hai môn Sử và Địa. Ông rành rẽ Thế Chiến Thứ I, Thế Chiến Thứ II, hay những nền văn mình cổ cũng nhờ ông đọc sách rất nhiều. Ông lại còn viết chữ rất đẹp. Năm xưa, chủ tiệm nơi ông làm công gả con gái có chồng, họ giao cho ông viết thiệp mời đám cưới. Khi còn ở trong nước cũng như tại hải ngoại ba tôi đều đọc báo và nghe đài phát thanh BBC mỗi ngày. Một lần, năm chị tôi học lớp đệ Tứ, nhà trường có làm đặc san Xuân và bắt học sinh mỗi người phải nộp một bài thơ hay bài văn, chị tôi đã cầu cứu đến tôi và ba tôi. Chị tôi vốn dở về viết lách. Tối đến ba cha con còn ngồi xung quanh chiếc bàn tròn dưới ánh đèn dầu vàng và bất đầu làm thơ cho chị tôi có bài đem nộp ngày mai. Nghĩ lại thật buồn cười.

Mùa hè, ba tôi vót tre làm diều cho em tôi chơi. Ông kể về tuổi thơ của ông thả diều với bạn bè trên đồng trống. Ba tôi còn rất giỏi về những môn thể thao khác như cờ tướng, bóng rổ, bóng chuyền, banh bông, và những môn trong ngành gymnastics. Những ngày hè oi bức, như nhiều gia đình xung quanh chúng tôi thường ra hóng mát ở trước nhà. Đôi khi có lẽ trong lòng có chút cảm hứng, ông ngâm những bài thơ cổ mà chỉ có ông hiểu được. Một trong những bản nhạc ba tôi thích hát là bài Xuân Và Tuổi Trẻ. Khi cuộc chiến của năm 1975 khốc liệt, tưởng đất nước chia đôi ở đèo Cả Nha Trang ba tôi gửi em tôi theo bà con đi lánh nạn. Ông tin rằng em tôi sẽ gặp chị tôi khi vào trong đó. Riêng ông và Má tôi ở lại để chờ tôi về.

Mặc dù thời cuộc chia rẽ, trước năm 75, gia đình tôi có đường dây liên lạc với cô tôi. Năm bảy lần gửi thư và tiền bạc về cho cô thì cũng có hai ba lần tới được. Năm 1979 ba tôi viết thư thăm cô, lá thư gửi đi từ bưu chính nơi ông ở tới bưu chính nơi cô tôi ở. Lá thư đầu tiên trực tiếp của hai anh em với nhau. Từ sau đó, cứ vài năm ba tôi lại về thăm cô. Ba tôi thương cô đã phải ở lại một mình lo cho ông bà Nội tôi. Ngôi trường tiểu học ngày xưa ba tôi đi học hư hao nhiều. Lớp thanh niên bỏ làng đi lánh nạn năm xưa đã trở lại và quyên góp xây ngôi trường khang trang tươm tất cho con cháu trong làng có chỗ đi học. Tôi cũng thật sự mừng là ba tôi đã có cơ hội để trở về quê hương thắp nhang cho ông bà Nội tôi và gặp lại được cô tôi. Quê hương, cho dù đã mấy mươi năm và xa cách ngàn trùng, nó vẫn cảm thấy rất gần bởi vì quê hương ở ngay trong trái tim của mình.

Sức khỏe của ba tôi yếu đi và ông đã không còn về quê thăm cô tôi nữa. Năm đó ông đau nặng tưởng không qua nỗi. Ngồi trong phòng bệnh với ba tôi, lòng tôi buồn bã và ân hận vì đã không theo ông về quê nội. Và tôi đã cầu nguyện thật nhiều với ơn trên cho ba tôi qua được kỳ này để tôi về quê thay cho ông, gặp lại cô tôi, và mang tin về cho ông. Tôi nhớ tôi đã cầu nguyện rằng, xin hãy cho ba con một thời gian nữa, hãy cho con một cơ hội, về sau nếu phải đến lúc ba con ra đi con sẽ không van nài than trách.

Chị em tôi đã được về quê nội, vui mừng gặp lại cô tôi. Cô tôi dẫn hai chị em đi trên đường tới ngôi trường ngày xưa ông học. Cây đa lớn trước cổng trường, theo ông nói, là cây mới, bóng mát cũ đã làm êm dịu bước chân ông đi qua biết bao nhiêu năm. Chúng tôi trở lại bến phà nơi ông Nội đã đưa ba người con trai ra đi. Chiến tranh. Chiến tranh là cái gì mà đã làm ngăn cách biết bao nhiêu gia đình. Cuộc đời ba tôi đã hai lần tỵ nạn. Từ khi sống ở hải ngoại, cuộc sống của ba tôi đã hài hòa, bình an và nó thể hiện qua bên ngoài của ông. Đi đâu ai cũng khen ông đẹp lão. Ba tôi rất thấm thía về cuộc đời, con người và những thay đổi đôi khi có thể tàn phá tâm hồn. Nhưng ông không hề phẫn nộ, chê bai. Ông nhìn cuộc đời với sự bao dung và cởi mở.

Một lần khi còn nhỏ, tôi hỏi ba tôi về những chuyện người ta nói về thế giới của thiên đường và địa ngục, ba tôi trả lời rằng, thế giới này mình còn chưa hiểu hết thì nói chi tới thế giới xa xôi, cứ lo học hành, lo làm việc, và sống tốt với mọi người là đủ rồi. Hình như đó là những lời kinh điển của ông, phải sống tốt với mọi người. Ông cũng thường nói, mặt trời lên thì mặt trời xuống, cuộc đời có hợp rồi có tan, không có gì vĩnh cửu, chỉ cần mình sống tốt trong cuộc sống hiện tại. Thực vậy, ông đã sống an nhiên giữa Trời và Đất.

Ba tôi mất một ngày cuối tháng Năm, ở tuổi 89, trong tuần lễ của mùa Tưởng Niệm, cách đây 10 năm.

 

 

Posted in Tuyet Van | 3 Comments

Ăn Gì Đây Ta

An Gi Day Ta

Ăn Gì Đây Ta hoàn toàn không có liên quan gì với chương trình giới thiệu mặt hàng của Mua Gì Đây Ta trên đài truyền hình địa phương. Đó là câu hỏi mà tôi vẫn thường nghe nhiều người lớn từ hơn 15, 20 năm trước đã từng nói trong đó có má tôi nữa. Thực ra họ không hỏi Ăn Gì Đây Ta mà thường than thở không biết nấu cái gì hết.

Khi tôi cũng trở thành ‘người lớn’ và bắt đầu nấu nướng nhiều hơn tôi lại nhớ những lời than thở đó bởi chính tôi đây cũng nhiều lần không biết nấu cái gì cho ngày mai. Đồ ăn thì nhiều, chợ búa khắp nơi, nhưng ăn cái gì cũng thấy ngán.

Mấy năm nay gia đình tôi mỗi tháng mới ra ngoài ăn tiệm một lần không như những năm xa xưa mỗi tuần một lần. Hồi đó, chưa quen đồ ăn của nước ngoài, gần như tuần nào chúng tôi cũng ăn ở nhà hàng Tàu. Thức ăn mặn màng hợp khẩu vị, giá cả lại rẻ, ăn xong có khi còn mua thêm To Go để ngày mai ăn tiếp. Sau này nhà hàng Việt Nam mọc lên nhiều, phở, bún, cơm tấm khai trương hàng tháng chúng tôi lại thay đổi tiệm tùy theo ngẫu hứng. Cũng như nhà hàng Tàu, nhà hàng Việt Nam thức ăn vừa miệng và giá cả rẻ hợp với túi tiền.

Về sau này, cũng khá lâu, khu Bolsa và vùng lân cận bắt đầu có những nhà hàng chay. Một tiệm, hai tiệm, rồi năm bảy tiệm ăn chay mở ra phục vụ khách hàng. Bấy giờ khuynh hướng và nhu cầu ăn chay đang phát triển. Tuổi tác, ăn uống tự do, công việc bề bộn, và nhất là tinh thần bị stress gần như nhà nào cũng có người không cao máu thì cũng cao mỡ. Phải ăn chay để dưỡng sinh thôi. Nhiều nhà hàng chay nấu món chay nhưng có mùi vị của món mặn như cá kho tộ chay, bún bò chay, hoặc bánh mì thịt chay. Chồng tôi không thích ăn như vậy. Anh giải thích, đã muốn ăn chạy cho tịnh tâm mà vẫn muốn có hương vị của món mặn là sao. Tôi thì không sao, miễn người ta ăn chay được thì thôi. Có nhiều cách đi và nếu đường nào cũng dẫn tới La Mã thì là tốt hết thôi.

Mười năm nay người ta nghiêng về ăn đồ organic tức là đồ theo phương pháp nuôi trồng tự nhiên. Mua đồ organic mắc hơn nhiều. Lúc đầu tôi cũng do dự lắm bởi nghĩ rằng cái gì đã qua được FDA của Mỹ rồi thì còn sợ gì nữa. Một lần tôi mua con gà organic ở chợ Costco về luộc thì mới thấy được sự khác biệt giữa hai loại thịt khác nhau. Nếu là gà organic, da gà ít mỡ và khi luộc nước gà cũng ít mỡ hơn. Từ đó, tôi bắt đầu mua những rau quả hay thịt theo phương pháp chăm nuôi tự nhiên trừ khi chợ không có bán.

Tôi thích ăn trứng gà. Mà hình như ai cũng thích ăn trứng gà cả. Thời gian chúng tôi lớn đâu dễ gì mà có trứng gà ăn được nhiều đâu. Có nhiều cách làm trứng mà cách nào cũng dễ và ngon. Cái khổ là không dám ăn lòng đỏ trứng bởi sợ sẽ bị cao mỡ. Nhiều khi chiên hay luộc trứng tôi phải bỏ đi phần lòng đỏ. Cuộc đời thật ngang trái, cái món vừa rẽ, vừa ngon, vừa bổ thì lại không dám ăn nhiều. Tôi có người dượng chồng của cô tôi bị đau tim nặng và bác sĩ cấm ông ăn uống tự do. Cô tôi phải nấu riêng cho ông. Dượng tôi ngày xưa đi lính, ở tù gian khổ bảy năm, khi qua được xứ tự do thì bị bệnh. Có lần tức quá, ông chửi thề, “Ở cái xứ nhiều đồ ăn ngon mà mình lại chỉ nhìn thôi”. Nhưng chắc cũng nhờ kiêng cữ mà ông đã sống thêm tới hơn 10 năm nữa.

Con cái lớn lên ở đây đa số đều thích hot dog va hamburger, hai món ăn mà người ta gọi là American Food. Một năm tôi chỉ ăn American Food một lần vào lúc đi cắm trại đầu năm. Nếu vào tiệm fastfood như Mc Donald hay Burger King tôi thường đặt sandwich cá hoặc gà, một bị khoai tây chiên nhỏ và một ly soda nhỏ. Ăn đồ Mỹ được cái là tiện, gọn,  và nhanh chóng. Nhà hàng của họ lúc nào cũng sạch sẽ.

Tôi sợ nhất là những nhà hàng đẩy xe thu dọn trong khi khách đang ngồi ăn uống. Nhìn thấy mất thẩm mỹ và tự nhiên ăn mất ngon. Những nhà hàng làm việc như thế tôi không bao giờ trở lại nữa. Chồng tôi không thích tới ăn ở những chỗ chưa thấy khách tới. Một lần, mệt và đói quá, chúng tôi ghé vào một tiệm ăn nhỏ không có khách. Anh ấy do dự nhưng quyết định vào vì thấy một bàn ăn chén đĩa còn lỡ dỡ. Hình như khách ăn vừa mới ra. Ăn xong hết chúng tôi mới nghiệm ra chủ nhà chỉ để chén đĩa làm dáng vậy thôi chứ thật ra không có khách nào tới trước đó đâu. Nghĩ vừa thấy buồn cười vừa thấy thương nhà hàng ế!

Mấy năm nay nhà hàng lẩu thịnh hành nhanh chóng. Gần như ở đâu cũng thấy lẩu mắm và cá nướng đã giòn. Tôi không ăn cay được nên chỉ thử một hai lần rồi đành chịu với món này. Ăn lẩu vào mùa lạnh thì tuyệt. Bà con tôi ở miền bắc Mỹ lúc nào về Cali cũng bắt phải dẫn đi ăn lẩu. Một cô em họ có chồng Mỹ khi vợ chồng cô xuống đây ăn lẩu, anh chồng phải đặt món ăn khác. Tôi có một người co-worker Á Căn Đình rất thích thú những món lạ từ các quốc gia khác. Hai vợ chồng anh vào nhà hàng Tàu ăn sáng và anh muốn thử món chân gà đen. Cô vợ bảo với anh rằng nếu anh ăn chân gà đen cô sẽ không bao giờ cho anh hôn cô nữa. Hình như anh đã thử vào một dịp khác khi không có vợ đi theo.

Hôm qua chúng tôi đi ăn buffet của một tiệm Nhật. Có thể tiệm nầy phục vụ đa số cho khách ngoại quốc nên mùi vị lạt không mặn màng làm theo khẩu vị của người Á mình. Ăn xong mà cứ thấy như chưa ăn. Da cá hồi chiên thấy hấp dẫn nhưng không dám gắp vì sợ dầu. Tới dãy hàng salad thấy trứng luộc, gắp, nhưng bỏ lòng đỏ qua một bên. Thịt roast beef nhìn thấy mềm và juicy nhưng thôi, bác sĩ đã dặn mình nên tránh thịt đỏ. Tôm cua cũng vậy thôi. Chỉ làm cao cholesterol. Nhai cua có khi còn bị hư răng. Thấy sushi có miếng cá sống đỏ tươi tôi cũng ớn bởi tôi chỉ ăn được suhsi với cá đã xông khói chín. Cuối cùng tôi lựa những món mà mình không biết nấu như nghêu xào hoặc hải sâm xào hoặc …pizza. Đúng như dượng tôi đã từng nói, ở cái xứ nhiều đồ ăn ngon mà mình lại chỉ nhìn thôi.

Chiều nay tôi tình cờ thấy trên TV chương trình Làm Bếp họ dạy nấu bún bò chay. Điều làm tôi chú ý là vật liệu gồm có cả hộp nước rau V8. Vậy là quá chay rồi. Quan trọng là phải có bột nêm vị bò kho cho vào, tất cả còn lại đều là rau cũ quả và đậu chiên. Có lẽ weekend tới tôi sẽ nấu món chay nầy.

Posted in Tuyet Van | Leave a comment

Tản Mạn Quanh Chiếc Bàn Ăn

Ban An

Mới đây tôi đọc cái Facebook post nói về 50 phong cách lịch sự và lễ phép khi ngồi bàn ăn với tựa đề Cẩm Nang Ra Mắt Nhà Người Yêu. Bài viết có phần hài hước nhưng không kém những điều thực tế của tư cách bàn ăn (table etiquette). Tôi email cho cô bạn đồng sở cùng đọc và bảo với cô là vui lắm, chị đọc mà cười quá chừng. Đâu chừng vài hôm gặp lại cô, nhắc tới cái post đó, cô trả lời, em có thấy tức cười gì đâu, toàn là những chuyện thiệt không mà. Cô tiếp tục, đó là những điều gia đình em nhắc nhở luôn đó chị. Nghe có nói, tôi giật mình.

Đọc lại cái list 50 điều thì thấy điều nào mình cũng biết rành rẽ mà còn biết từ lúc còn nhỏ nữa mặc dù tôi không nhớ ba má mình đã nhắc nhở từng điều một về cung cách ngồi bàn ăn bao giờ. Đến giờ ăn thì cứ vào bàn ngồi ăn chung với nhau. Nhìn lại thì thấy điều nào mình cũng đã biết nhưng ở xứ này, không phải dễ dàng áp dụng những điều nêu trong list này đâu. Cái bàn ăn ở đây nó khác lắm. Cái bàn ăn nó biến dạng lung tung. Nhớ câu tục ngữ ngày xưa học ở năm Tiểu Học, “Ăn theo thuở, ở theo thời”, bàn ăn bây giờ có nhiều phong cách khác nhau.

Điều thứ nhất, “không và quá 3 lần khi đưa bát cơm lên miệng”. Bộ và lên hai hoặc ba lần thì không bị chê sao? Với tôi, chỉ một lần. Gia đình tôi không dùng đũa hằng ngày bởi có nhiều lúc đồ ăn dọn lên phải dùng đến nĩa thôi như món mì Ý chẳng hạn, hoặc phải dùng tay như món bánh mì thịt nguội. Và cơm xong thì có điều 15 ngay, “Tuyệt đối tránh cơm đầy trong miệng mà nói”. Điều nầy hai đứa con tôi rất cấm kỵ và cứ thường nhắc tôi luôn bởi trong lúc hấp tấp dặn dò công chuyện cho con tôi cứ vừa nhai vừa nói. Nghe con sửa sai mình lại thấy vui. Con hơn cha là nhà có phúc!

Điều thứ 6, “Không nhúng cả đầu đũa vào bát nước chấm”. Trong nhà của ba má tôi không có bát nước chấm. Mỗi người có một cái dĩa nhỏ đựng nước mắm hay xì dầu riêng cho mình. Tôi cũng tiếp tục như vậy với bàn ăn gia đình mình. Thêm vào đó tôi sắm mỗi người một cái khay riêng. Cái chén, đôi đũa, dĩa nước chấm của mình thì để trong khay của mình. Cái khay nầy, lúc đầu tôi mua ở chợ Good Will và nó chỉ là một miếng ny lông dày hình chữ nhật. Sau này, tôi mua nguyên bộ ở tiệm Ikea. Mùa nào tôi có bộ khay mùa đó. Điều thứ 6 không áp dụng ở nhà tôi được.

Điều 26, “Không gắp liên tục 1 món dù đó là món khoái khẩu của mình”. Bây giờ khi gia đình bà con tụ họp ăn uống với nhau thì thường là ăn theo kiểu tự giúp (self service). Bao nhiêu khay đồ ăn sắp ra ngay ngắn trên bàn. Mỗi khay có cái thìa, hay đôi đũa hay cái kẹp (tongs) riêng. Nếu thật sự có gắp liên tục một món chắc cũng chẳng ai biết. Có khi, bữa ăn nhà tôi chỉ là một món. Như bữa ăn tối hôm qua, tôi chiên khổ qua với trứng. Nếu có nhiều món đồ ăn, tôi sẽ cắt trứng ra nhiều miếng nhỏ cỡ bite size nhưng nếu là món duy nhất tôi chia ra làm bốn phần cho bốn thành viên gia đình.  Có nhiều món đâu mà lựa chọn để không gắp liên tục được.

Bàn ăn có đủ kích thước lớn nhỏ, đẳng cấp khác nhau nhưng đều chia xẻ chung một giá trị đó là tư cách. Gia đình ngồi ăn chung với nhau rất cần thiết không chỉ cho con cái mà cho cả người lớn vì nó làm tình cảm gia đình chặt chẽ hơn.

Đời sống xứ này không phải dễ dàng ngồi ăn chung với nhau. Gia đình tôi bốn người mà có mấy khi ngồi chung bàn đâu. Khi các con còn nhỏ hai vợ chồng đi làm hai thời khoá biểu khác nhau. Chồng làm sớm vợ làm trễ. Một người lo cho con buổi sáng; người kia có thể lo buổi chiều. Chỉ trừ hai ngày cuối tuần mới được ăn chung với nhau còn năm ngày kia cứ như tréo cẳng ngỗng. Mà ngay cả ngày cuối tuần cũng vậy. Lúc con đi cắm trại, lúc đá banh. Đến giờ ăn ai đói bụng thì lo ăn trước. Thấy ai ăn trước được còn mừng nửa. Bao nhiêu năm qua cứ như vậy. Có gia đình cha mẹ đến 8, 9 giờ tối mới về tới nhà. Đến khi con lớn hơn một chút thì lại đi học xa hoặc đi làm phụ thêm. Mỗi thành viên gia đình có một thời khoá biểu khác nhau.

Trong những ngày giỗ chạp, tết nhất, hay sinh nhật, cho dù bàn ăn có được đặt riêng ra cho các vị cao niên nhưng đồ ăn cũng vẫn là những chiếc khay ở một bàn khác cho tiện self service. Trong 50 điều trong cái list này nhiều điều không thể áp dụng được. Biết là vậy nhưng nghĩ đến hai đứa con trai nữa Mỹ nữa Việt tôi cũng hơi lo. Con tôi không biết nói “mời ba ăn cơm, mời mẹ an cơm” như tôi thấy trong phim truyền hình Việt Nam. “Let’s eat” có lẽ đó là câu nói chúng tôi thường dùng nhất. Năm giờ rưỡi sáng thức dậy để đi làm đầu óc tôi nghĩ ngay đến 50 điều trong cái list. Tôi dặn chồng mình phải để ra mấy ngày nhất định cùng ngồi ăn chung với nhau để cho con thực tập lại . Trong bao cái lo nghĩ của cuộc sống từ trước tới giờ bây giờ, khi tuổi các con đã lớn, lại có thêm cái lo về chuyện bàn ăn.

Cô co-worker trẻ cười lớn khi nghe tôi than thở, trời ơi chị khéo lo, cũng lo, nhưng đâu đến độ trầm trọng như chị nghĩ đâu. Cô nói, thì mình cũng phải dạy dỗ con cái, nhưng đối với con trai, cuối cùng thì cũng là vợ nó sắp xếp bàn ăn thôi. Cô tiếp:

–         Ông nội em người Quảng Nam, bà nội em người Bắc. Chị thấy đó,  các cô của  em nấu các món Bắc khéo hơn. Người đàn bà trong gia đình chính là người quyết  định  phong cách lễ nghi ở nhà .

Tôi chợt hiểu. Đằng sau cái bàn ăn kia là đôi tay khéo léo của bà hay mẹ hay chị. Những gì tốt đẹp nhất người đàn bà sẽ sắp xếp, trang hoàng, và truyền lại cho con em của bà từ cách nhúng đầu đũa, và cơm, hay gắp món ăn.

À, thì ra thế. Tôi mở cuốn Family Tree của gia đình và cảm thấy một niềm ân sũng đến từ các vị nữ giới của các thế hệ trước. Họ chỉ là những người đàn bà rất bình thường, ngay cả chưa được cắp sách trong thời gian lớn lên. Trong cuốn Family Tree này họ ngay cả cũng không có tấm hình, chỉ là những cái tên. Nhưng trong căn bếp của mỗi gia đình,  hai bàn tay họ vun bén sắp xếp bàn ăn gia đình mình. Hình như họ cũng là anh hùng như những vị nữ anh hùng khác. Công việc của họ là âm thầm xây dựng gia đình, làm nền tảng cho thế hệ sau…

Lạ, đang nói chuyện tư cách bàn ăn sao lại nhảy sang vai trò đàn bà là sao?

Ngày phụ nữ cho các bà vừa mới đi qua…

Posted in Tuyet Van | Leave a comment